In Antwerpen krijgt vervuilde Fierenssite een gezonde make-over

122

huurwoningen verrijzen na sanering Fierensblokken

In de Antwerpse Sint-Andrieswijk renoveert gemeentebedrijf AG VESPA de modernistische Fierensblokken tot een duurzaam en betaalbaar woonproject. Daarin speelt ook de OVAM een rol, want de appartementen uit de eerste helft van de twintigste eeuw werden gebouwd op de restanten van een oude gasfabriek. “Dergelijke sites kampen met diepe verontreinigingen in het midden van de stad en moeten worden gesaneerd”, stelt projectleider Anke Van Noyen van de OVAM.

Tussen de Antwerpse Kronenburgstraat en de Willem Lepelstraat was tussen 1839 en 1895 een gasfabriek actief. De gaswinning gebeurde via droge destillatie van steenkool, een verhittingsproces waarbij schadelijke afvalstoffen zoals teer en cyanide vrijkwamen. Door de jaren heen hebben die substanties de lokale bodem flink verontreinigd.

In 1938 kreeg het terrein een nieuwe bestemming in de vorm van de Fierensblokken, een verzameling modernistische sociale woonblokken. Het puin van de fabriek, die intussen was afgebroken, werd gebruikt om het terrein op te hogen. Omdat het terrein volledig verhard was en de bewoners dus niet met de vervuilde bodem in contact konden komen, waren daar geen gezondheidsrisico’s aan verbonden.

Bodemsanering

Na tachtig jaar waren de Fierensblokken aan een grondige renovatie toe. Gemeentebedrijf AG VESPA tekende plannen uit voor 122 nieuwe huurwoningen, en de OVAM nam de gelegenheid te baat om het terrein meteen ook te saneren. Anke Van Noyen: “Om toekomstige generaties te beschermen tegen verontreinigingen, nemen we zoveel mogelijk afvalstoffen uit de bodem weg. Gasfabrieken worden prioritair aangepakt omdat die sites vaak midden in een stad liggen en zwaar verontreinigd zijn. Op de Fierenssite liepen we bovendien het risico dat de cyanideverontreiniging zich zou verspreiden.”

De geplande renovatie van de Fierensblokken maakt een geïntegreerde aanpak mogelijk. “Omdat er ondergrondse fietsenstallingen worden gebouwd, moeten we niet alle grond die we opgraven weer aanvullen”, zegt Van Noyen. “Waar mogelijk wordt de verontreinigde bodemlaag tot 70 centimeter diep weggegraven en vervangen door een propere leeflaag. Soms moeten we ook dieper graven. Zo stootten we onverwacht op ondergrondse structuren. Enkele oude gashouders bleken deel uit te maken van de fundering van het appartementsgebouw. Daardoor was het moeilijk om de voorziene stabiliteitsmaatregelen te treffen. Bovendien moest een volledige teerkelder worden weggehaald.”

“Sites van oude gasfabrieken worden prioritair aangepakt omdat ze midden in de stad liggen”

Betaalbare huurwoningen

De sanering van de Fierenssite startte op 7 augustus 2018 en werd midden januari 2019 afgerond. Nu neemt AG VESPA het roer over. Samen met twee architectenbureaus renoveert het gemeentebedrijf de historische appartementen en maakt er betaalbare huurwoningen van. Anke Van Noyen: “De Fierensblokken krijgen een ruime maatschappelijke betekenis: historische gebouwen blijven bewaard en de Sint-Andrieswijk wordt verfraaid. Het wordt een duurzaam project met aandacht voor gemeenschappelijke, groene leefruimtes. Het opgefriste gebouw zal energiezuinig zijn en gebruikmaken van hedendaagse en duurzame technieken.”

Bij het verhuren richt AG VESPA zich vooral op starters, doorstromers van de sociale huurmarkt en eenoudergezinnen. “Voor die doelgroepen is het aanbod op de huurmarkt ondermaats. Mensen die net niet in aanmerking komen voor een sociale woning krijgen dankzij dit project een kans om zich in een duurzame woning op gezonde grond te vestigen”, besluit Anke Van Noyen.

Zie ook: www.ovam.be/gassite-fierensblokken